او را لعنت كرده بود « 1 » و پيش از آن حضرت ، امام محمد باقر عليه السّلام هم از وى بيزارى جسته بود . « 2 » يكى از مهم‌ترين عوامل شكست قيام محمد بن قاسم ، گرايش او به انديشه‌هاى معتزلى و پذيرش عدل و توحيد بود . « 3 » اين دو اصل از مهم‌ترين آموزه‌هاى معتزله است و جا دارد كه ما فصلى را به پيوند انديشه‌هاى معتزله و شيعه اختصاص دهيم ، بخصوص كه مأمون و معتصم و واثق با عقايد معتزله موافق بودند و اين امر را پذيرفتند كه قرآن مخلوق است . « 4 » تشيّع در دوره واثق باللّه الواثق باللّه ، نهمين خليفه و آخرين خليفه عصر اول عباسى است . « 5 » وى پس از مرگ پدرش معتصم ، در سال 227 ق به خلافت رسيد . در دورهء او در اثر علل و عوامل متعددى هيچ نهضت شيعى روى نداد . مدت خلافت واثق ، كوتاه و كمتر از شش سال بود . در دوره او سياست معتصم در تكيه بر عناصر ترك ادامه يافت و عناصر ترك از تشيع به دور بودند . واثق به گونه‌اى كه صاحب فخرى توصيف مىكند « از افاضل خلفاى عباسى بود . وى مردى فاضل ، خردمند ، باهوش ، فصيح و شاعر بود و سعى مىكرد خود را در حركات و سكنات به مأمون شبيه كند . » « 6 » شيعيان زيديه در دوره معتصم ، پس از سركوبى قيام محمد بن قاسم ، ضربه سختى را متحمل شدند و همان عادت شيعيان مجددا حاكم شد كه به دنبال هر شكست و ضربهء سهمگين ، سكوت پيشه مىكردند تا جراحت‌هاى خود را ترميم كنند و نشاط رفته را

--> ( 1 ) . همان ، ج 1 ، ص 162 . ( 2 ) . نوبختى ، فرق الشيعة ، ص 48 - 49 . ( 3 ) . اصفهانى ، مقاتل الطالبيين ، ص 578 . ( 4 ) . تاريخ طبرى ، ج 7 ، ص 195 - 197 . ( 5 ) . وى هارون ، الواثق باللّه ، و مادرش كنيزى رومى به نام قراطيس بوده است . ( 6 ) . ابن طباطبا ، الفخرى فى الآداب السلطانيه ، ص 215 . سيوطى وى را مأمون كوچك ناميده است . ( تاريخ الخلفاء ، ص 227 )